Zawody pomocowe. O inkluzywności, kwalifikacjach i pokusie bycia kimś ważnym.

„To ja też wykształcę się w terapii i będę kimś ważnym”.

Usłyszałam kiedyś takie zdanie od znajomego. Człowieka wykształconego, mającego swój zawód i doświadczenie zawodowe. Zapamiętałam je. Nie mówił o zainteresowaniu psychologią, ciekawości drugiego człowieka czy potrzebie pomagania. Mówił o możliwości stania się kimś ważnym.

Ta rozmowa przypomina mi się coraz częściej, kiedy obserwuję rosnącą popularność zawodów pomocowych i toczące się dyskusje o tym, jakie kwalifikacje w zawodach pomocowych powinny być wymagane.

W sumie to ja już jestem trochę psychologiem

„Ludzie umawiają się ze mną na kawę, wszystko mi opowiadają, zwierzają się. Może powinnam zmienić zawód?”

Albo zupełnie inna historia: „Mam już dosyć tej pracy, użerania się z szefem. Skończę psychologię, rzucę papierami, otworzę własny gabinet i jeszcze im pokażę!”

Zdarza się również, że decyzję o podjęciu studiów psychologicznych czy szkolenia coachingowego poprzedza poważny kryzys osobisty, rozwód, rozpad dotychczasowego świata.

Każda z tych historii jest inna. W jednej dostrzegam potrzebę wykorzystania swoich predyspozycji, w drugiej pragnienie odzyskania niezależności, w kolejnej być może próbę nadania sensu własnym doświadczeniom.

Czy interesuje nas to, co będziemy robić, czy bardziej to, kim dzięki temu się staniemy?

A dlaczego nie matematyka?

Bardzo bliska jest mi idea uczenia się przez całe życie. Podoba mi się wizja człowieka renesansu, ciekawego świata, sięgającego do różnych dziedzin wiedzy niezależnie od wieku. Ale skoro o rozwój chodzi, to dlaczego nie matematyka? Dlaczego nie fizyka, filozofia czy historia sztuki?

Co takiego obiecuje nam psychologia? Być może coś więcej niż wiedzę. Nadzieję na zrozumienie siebie, uporządkowanie własnego życia, rozwiązanie problemów. A może również możliwość wywierania wpływu na życie innych.

Nie ma niczego niewłaściwego w podejmowaniu studiów z potrzeby lepszego zrozumienia siebie. Warto jednak pamiętać, że studiowanie psychologii nie jest psychoterapią. Można też studiować psychologię i nie chcieć zostać psychologiem.

Po drugiej stronie biurka

Silny i słaby. Zdrowy i chory. Wiedzący i poszukujący odpowiedzi. To nie jest opis profesjonalnej relacji pomocowej. To raczej sposób, w jaki ktoś może ją sobie wyobrażać.

Zawody pomocowe dają dostęp do szczególnego rodzaju wpływu. Drugi człowiek odsłania swoją wrażliwość, obdarza nas zaufaniem, nasze słowa mają dla niego znaczenie. Wyobraźmy sobie kogoś, kto przez lata doświadczał bezradności, miał poczucie, że jego zdanie niewiele znaczy. I nagle znajduje się po drugiej stronie biurka. Jak atrakcyjna może być taka zamiana miejsc?

Własne doświadczenie kryzysu może pogłębiać empatię i wrażliwość. Może również sprawić, że w historiach innych ludzi będziemy poszukiwać własnej. Własne doświadczenie jest zasobem, ale nie jest uniwersalną instrukcją obsługi cudzego życia.

Dlatego warto czasem zadać sobie pytanie: czy potrzebuję być potrzebna? Czy samodzielność mojego klienta będzie dla mnie równie satysfakcjonująca jak świadomość, że jestem mu potrzebna? To nie są pytania wyłącznie dla osób rozpoczynających drogę zawodową.

Kiedy zawód staje się produktem

Wokół potrzeby pomagania, rozwoju osobistego i zmiany zawodowej powstał cały rynek. Można na nim kupić dostęp do wiedzy i możliwość zdobywania kwalifikacji. Można też szukać czegoś mniej uchwytnego, a niezwykle atrakcyjnego psychologicznie: obietnicy nowej tożsamości.

Przyglądam się temu również z perspektywy coacha. Liczba członków organizacji, uczestników szkoleń, absolwentów i wydanych certyfikatów to wygodne wskaźniki rozwoju. Znacznie trudniej zmierzyć dojrzałość zawodową czy świadomość własnych ograniczeń.

Czy każda profesja potrzebuje większej liczby profesjonalistów, czy może to rynek kształcenia potrzebuje większej liczby przyszłych profesjonalistów?

Jakiś czas temu pisałam o prestiżu i elitarności. Napisałam wtedy, że elitarność nie mówi: „nie możesz wejść”. Mówi: „to są warunki”. Dzisiaj zastanawiam się, czy w imię swoiście rozumianej inkluzywności nie zaczynamy dostosowywać wymagań do aspiracji ludzi, zamiast pomagać ludziom te wymagania spełniać.

Bylejakość rzadko pojawia się z dnia na dzień. Znacznie częściej jest konsekwencją kolejnych, na pozór niewielkich ustępstw.

Magister psychologii

Kiedy moja córka skończyła studia psychologiczne, podarowałam jej wizytówki. Pod jej imieniem i nazwiskiem widniał napis „magister psychologii”. Pamiętam jej rozczarowanie.

„Mamo, a dlaczego nie psycholog?”

„Kochanie, bo na razie masz wykształcenie. Psycholog to zawód, którego jeszcze nie wykonujesz”.

Nie kwestionowałam jej kwalifikacji. Chciałam zwrócić uwagę na różnicę między zdobyciem wykształcenia a podjęciem odpowiedzialności zawodowej.

Pamiętam własne początki. Pamiętam przede wszystkim obawę przed tym, że mogłabym komuś zaszkodzić. Dzisiaj, po trzydziestu latach pracy, mam znacznie większą świadomość tego, czego nie wiem, niż w momencie, w którym odbierałam dyplom. I nie dlatego, że wiem mniej.

Będę kimś ważnym

Wracam myślami do zdania mojego znajomego.

W całej tej dyskusji o dostępności zawodów, możliwościach rozwoju, certyfikatach i nowych tożsamościach zawodowych brakuje mi czasem perspektywy kogoś, kto nie zamierza zostać ani psychologiem, ani coachem, ani psychoterapeutą.

Pacjenta. Klienta. Człowieka, który po prostu chce uzyskać profesjonalną pomoc.

I bardzo chciałabym, żeby to właśnie on był najważniejszym człowiekiem w tej historii.