Czy my jeszcze współczujemy ludziom, czy coraz częściej po prostu przeżywamy emocje, które ktoś nam dostarcza?

Był taki dzień, w którym nie oglądałam telewizji ani nie zaglądałam na portale informacyjne. I właśnie wtedy zadzwonił telefon.

– Czy ty wiesz, jaka tragedia wydarzyła się w Krakowie? Czarny s… zabija ludzi, a na miejscu nie ma żadnego policjanta!

Nie wiedziałam jeszcze, co się stało, ale zdążyłam usłyszeć gotową interpretację.

– A ty tam jesteś, że wiesz, że nie ma żadnego policjanta? – zapytałam.

Dopiero później dotarła do mnie informacja o rzeczywistej tragedii: o cierpieniu, strachu, dramacie. Zastanowiło mnie jednak coś innego. Zanim dowiedziałam się, co się wydarzyło, już wiedziałam, kogo mam nienawidzić i na kogo się oburzać. Gdzieś po drodze zniknął człowiek. Została afera.

Kiedy spróbowałam zakwestionować usłyszane informacje, rozmowa urwała się gwałtownie. Zostałam z poczuciem, że między mną a bliską osobą stanęło coś poważniejszego niż różnica poglądów.

Potem okazało się, że to, co usłyszałam w tamtej rozmowie, w istotnych punktach nie zgadzało się z faktami. Podobne sugestie pojawiały się też w części przekazów medialnych.

Wiem, że osoba, która do mnie zadzwoniła, od dłuższego czasu czerpie wiedzę o świecie głównie z jednego źródła. Nie sądzę, by świadomie powielała manipulację. Raczej sama stała się jej odbiorcą. Przekazała mi nie tyle informację, ile gotową emocję, wraz z instrukcją, co mam o tym myśleć.

Manipulacja nie musi polegać wyłącznie na fałszywych informacjach. Czasem wystarczy odpowiednio skierować uwagę: wskazać winnego, wzbudzić lęk, podsycić gniew. Resztę dopowie odbiorca, często w przekonaniu, że formułuje własną opinię. Nie jestem pewna, czy sama zawsze to zauważam. A przecież zginęli ludzie. Czy ich cierpienie było najważniejsze w opowieści, którą mi przekazano?

Fala współczucia

Równolegle w internecie ruszyła fala współczucia: wpisy, wyrazy solidarności, akcje pomocowe. Nie podważam sensu pomagania. Zastanawia mnie jednak, czy potrzebny jest medialny szum i wielka tragedia, żeby obudziło się to, co w bliskich relacjach pozostaje uśpione.

Zdarza się, że jedna osoba w związku z całą energią angażuje się w pomoc ludziom dotkniętym tragedią. Śledzi doniesienia, przeżywa, organizuje wsparcie, mobilizuje znajomych. Tymczasem jej partner może czuć się coraz bardziej samotny i nieistotny, a kiedy próbuje mówić o swoich troskach, zamiast zrozumienia spotyka się ze złością.

Cudze tragedie budzą w nas emocje, ale bywa też odwrotnie: cudze emocje potrafią stać się czyjąś cichą tragedią. Wielkie dramaty są wyraziste, a codzienne cierpienie bywa ciche: milczenie przy kolacji, krótkie „wszystko w porządku”, za którym kryje się coś innego, wieczór, w którym dwoje ludzi siedzi obok siebie, każde w swoim telefonie.

Współczucie wobec nieznajomych może pojawić się natychmiast. Czasem łatwiej nam odpowiedzieć na cierpienie kogoś odległego niż zmierzyć się z trudnościami we własnej relacji. Bliskość wymaga obecności, cierpliwości i uważności. Relacje rzadko rozpadają się w jednej spektakularnej chwili. Częściej słabną po cichu, wśród spraw, na które zabrakło czasu i ciekawości drugiego człowieka.

To, co najbliżej

Nie chodzi o to, żeby przestać przejmować się tragediami innych, tylko żeby przy tym nie zgubić tych, którzy są najbliżej. Bo może największy paradoks polega na tym, że łatwiej wesprzeć człowieka na drugim końcu świata niż zauważyć łzy kogoś, kto siedzi po drugiej stronie stołu. Bliskie staje się to, co dalekie. A to, co naprawdę bliskie, pozostaje niezauważone.

Może dlatego, że nie robi wystarczająco dużo hałasu.