Zdarza się, że spokój, który panuje wokół mnie, nagle przerywa dźwięk dzwonka. Najpierw raz, krótko, zwyczajnie. Potem drugi, trochę dłużej. A po chwili przycisk jest już dociskany z taką siłą, jakby ktoś próbował wcisnąć pępek aż do kręgosłupa. Dźwięk zaczyna się przeciągać, krztusić, niemal wyć. Jakby od natężenia nacisku miało zależeć, czy drzwi ustąpią.
W tym geście jest coś niepokojącego. Jakby sama intensywność miała zastąpić skuteczność. Jakby większa siła mogła zmienić rzeczywistość.
Zastanawiam się wtedy, co dzieje się po tamtej stronie drzwi. Czy to już złość? Desperacja? A może napięcie, które nie znajduje innego ujścia? Może przez chwilę to wcale nie chodzi o drzwi, tylko o poczucie, że coś musi zareagować. Że świat powinien odpowiedzieć.
Czasem myślę, że może ktoś przynosi pod te drzwi całe swoje napięcie. Może dzień był trudny. Może praca wyczerpująca. Może to jedyne miejsce, gdzie można coś docisnąć bez większych konsekwencji.
Teoretycznie wystarczyłby jeden sygnał. Jeśli ktoś jest w domu, usłyszał już za pierwszym razem. A jeśli go nie ma, mocniejsze naciskanie niczego nie zmieni. Czasem jednak drzwi pozostają zamknięte nie dlatego, że dzwonek jest za słaby, ale dlatego, że ktoś nie chce albo nie może otworzyć. Bo czasem zamknięte drzwi są czyjąś decyzją. A jednak robimy to. I to nie tylko przy drzwiach.
Kiedy coś nie działa, dokładamy siły
Kiedy coś nie działa, naszym pierwszym odruchem rzadko jest pytanie o sens metody. Częściej dokładamy siły. Mówimy bardziej stanowczo. Tłumaczymy dokładniej. Domagamy się wyjaśnień. Próbujemy jeszcze raz – tylko mocniej.
W relacjach wygląda to tak, że jedna osoba podnosi ton, druga się zamyka, więc pierwsza podnosi go jeszcze bardziej. Podobnie w pracy potrafimy pracować jeszcze intensywniej, choć problem nie polega na tym, że robimy za mało, lecz na tym, że to, co robimy, nie przynosi efektu.W życiu osobistym wracamy do tych samych rozmów, wierząc, że jeśli tym razem powiemy to z większym naciskiem, efekt będzie inny.
W tym „mocniej” jest coś kuszącego. Daje złudzenie sprawczości. Skoro naciskam, to działam. Skoro działam, to nie jestem bezradna. A bezradność bywa trudniejsza do zniesienia niż porażka. Zatrzymanie się oznaczałoby przyjęcie do wiadomości, że na coś nie mam wpływu. Że ktoś może nie otworzyć. Że nie każda sytuacja odpowie na zwiększoną presję.
Pod napięciem zawężamy wybory
Pod napięciem nasze zachowania się zawężają. Sięgamy po to, co znamy najlepiej. Jeśli w przeszłości skuteczność była związana z wysiłkiem, naturalne staje się zwiększanie wysiłku. Jeśli kiedyś coś udało się „przepchnąć”, pojawia się myśl: może jeszcze trochę. Może za słabo próbuję.
Wiele osób nosi w sobie cichy przekaz, że wartość mierzy się staraniem. Więc kiedy efektu nie ma, wniosek bywa surowy – widocznie jeszcze nie dość się postarałam.
Tyle że zwiększanie siły nie zawsze zmienia rezultat. Czasem tylko podnosi poziom napięcia. Czasem sprawia, że dźwięk zaczyna wyć, ale drzwi wciąż pozostają zamknięte.
Nie mocniej – inaczej
W podejściu skoncentrowanym na rozwiązaniach jest zasada, która brzmi prosto: jeśli coś działa, rób tego więcej. Jeśli nie działa – spróbuj inaczej. Nie mocniej. Inaczej.
To drobna różnica w słowach, a ogromna w konsekwencjach. Oznacza bowiem, że skuteczność nie polega na sile nacisku, lecz na dopasowaniu sposobu.
Zamiast kolejnego wyjaśnienia może warto zadać pytanie. Zrobić pauzę zamiast presji. Zamiast powtarzać tę samą strategię – sprawdzić, czy przynosi jakikolwiek efekt. Przyznanie, że coś nie działa, nie jest porażką. Jest informacją. To dane, które pozwalają zmienić kierunek.
Może nikogo nie ma za tymi drzwiami. Może to nie są drzwi, przez które chcę przechodzić. A może potrzebny jest zupełnie inny sposób kontaktu. W tym momencie kończy się iluzja kontroli, a zaczyna realne spotkanie z rzeczywistością.
Co tu naprawdę działa?
Czasem myślę, ile energii zużywamy na mocniejsze przyciskanie tych samych przycisków. Ile napięcia dokładamy do relacji, rozmów, projektów, zamiast na chwilę odsunąć palec i sprawdzić, czy to w ogóle coś uruchamia.
Może dojrzalszym ruchem nie jest docisnąć jeszcze mocniej, lecz zatrzymać się i zobaczyć, co tu naprawdę działa.
Nie wszystko w życiu reaguje na siłę. Niektóre rzeczy otwierają się dopiero wtedy, kiedy przestajemy naciskać i zaczynamy szukać innego sposobu.
No Comment